ابزار و لوازم سفالگری
استین و ترنسفر
اکسید ها
بدنه ها
براشینگ و گام سلوشن
بیسکوییت سرامیک
قالب های گچی
لعاب
مراحل سفالگری از صفر تا صد
سفالگری یکی از جذابترین هنرهایی است که در آن یک تکه گل ساده میتواند به یک ظرف، مجسمه، گلدان یا اثر هنری زیبا تبدیل شود. شاید در نگاه اول سفالگری فقط به شکل دادن گل محدود به نظر برسد، اما در واقع این هنر مجموعهای از مراحل مختلف دارد که هرکدام روی نتیجه نهایی تأثیر میگذارند.
از انتخاب گل مناسب و آمادهسازی آن گرفته تا فرمدهی، خشک شدن، پخت، لعابکاری و پخت نهایی، هر مرحله نیازمند دقت و توجه است.
اگر به تازگی وارد دنیای سفالگری شدهاید و میخواهید بدانید مراحل ساخت سفال چیست و سفال چگونه ساخته میشود؟ در این مقاله قدمبهقدم با این فرآیند آشنا میشویم.
سفالگری چیست؟
سفالگری هنر شکل دادن به گل و تبدیل آن به اشیای کاربردی یا تزئینی است. سفالگر با استفاده از دست، چرخ سفالگری یا قالب، گل را به فرم مورد نظر تبدیل میکند و سپس قطعه ساختهشده پس از خشک شدن وارد مرحله پخت میشود.
سفالگری میتواند با تکنیکهای مختلفی انجام شود و بسته به نوع پروژه، هنرمند ممکن است از روش دستی، چرخ سفالگری یا قالبگیری استفاده کند.
در روشهای دستی نیز تکنیکهایی مانند پینچ، کویل و اسلب وجود دارند که هرکدام برای ایجاد فرمهای متفاوت کاربرد دارند.
مراحل اصلی سفالگری چیست؟
به طور کلی میتوان فرآیند سفالگری را به چند مرحله اصلی تقسیم کرد:
- انتخاب گل مناسب
- آمادهسازی و ورز دادن گل
- فرمدهی گل
- خشک کردن قطعه
- پخت اولیه
- آمادهسازی برای لعاب
- لعابکاری و تزئین
- پخت نهایی
- بررسی و پرداخت نهایی
البته جزئیات این مراحل میتواند بر اساس نوع گل، روش ساخت، نوع اثر و تکنیک مورد استفاده متفاوت باشد.
۱. انتخاب گل مناسب برای سفالگری
اولین مرحله در سفالگری، انتخاب گل مناسب است.
برای آشنایی بیشتر با انواع گلهای مورد استفاده در سفالگری و شناخت تفاوت گل رس، گل سرامیک، استون ور و پرسلان، پیشنهاد میکنیم راهنمای انواع گل سفالگری را مطالعه کنید.
همه گلها برای همه پروژهها یکسان نیستند و انتخاب گل باید بر اساس نوع کاری که قصد انجام آن را دارید صورت بگیرد.
برای مثال، در فروشگاههای تخصصی سفال و سرامیک میتوان انواع مختلفی مانند:
گل استون ور
گل چینی یا پرسلان
گلهای مناسب کار با دست
گلهای مناسب کار با چرخ
را پیدا کرد.
اگر قصد دارید با چرخ سفالگری کار کنید، بهتر است محصولی را انتخاب کنید که برای چرخکاری مناسب باشد. برای ساخت آثار دستی نیز باید گل مناسب فرمدهی با دست را انتخاب کنید.
۲. آمادهسازی گل سفالگری
بعد از انتخاب گل، باید آن را برای فرمدهی آماده کرد.
گل سفالگری باید شرایط مناسبی برای کار داشته باشد و در صورت نیاز، قبل از شروع کار ورز داده شود. آمادهسازی صحیح گل کمک میکند ماده اولیه برای مرحله فرمدهی وضعیت مناسبتری داشته باشد.
در فرآیند آمادهسازی، سفالگر با ورز دادن گل آن را یکنواختتر میکند و برای کار آماده میشود.
یکی از نکات مهم این مرحله، توجه به میزان رطوبت گل است. گل بیش از حد خشک یا بیش از حد نرم میتواند کار فرمدهی را دشوار کند.
۳. ورز دادن گل سفالگری
ورز دادن گل یکی از مراحل مهم قبل از فرمدهی است.
در این مرحله گل با حرکات مناسب دست ورز داده میشود تا برای کار آماده شود. سفالگران از روشهای مختلفی برای ورز دادن استفاده میکنند که انتخاب روش به حجم و شرایط گل و تجربه فرد بستگی دارد.
هدف از این مرحله این است که گل برای فرمدهی وضعیت مناسب و یکنواختی داشته باشد.
برای افرادی که تازه سفالگری را شروع کردهاند، یادگیری روش صحیح ورز دادن گل اهمیت زیادی دارد؛ زیرا گل آماده و مناسب، کنترل فرآیند فرمدهی را سادهتر میکند.
۴. فرمدهی گل؛ مهمترین مرحله سفالگری
پس از آماده شدن گل، نوبت به فرمدهی میرسد.
در این مرحله سفالگر تصمیم میگیرد قطعه موردنظر خود را با چه روشی بسازد.
سه روش شناختهشده در سفالگری دستی عبارتاند از:
تکنیک پینچ یا انگشتی
در تکنیک Pinch Pot، سفالگر از یک توده گل شروع میکند و با فشار انگشتان، به آن فرم میدهد.
این تکنیک یکی از روشهای ساده برای شروع سفالگری است و میتوان با آن فرمهای ساده مانند کاسه و ظروف کوچک را ایجاد کرد.
تکنیک کویل یا فتیلهای
در روش Coil Building، گل به شکل فتیلهها یا نوارهای استوانهای درآورده میشود و این قسمتها به صورت لایهلایه روی هم قرار میگیرند.
با این روش میتوان فرمهای مختلفی ایجاد کرد و برای ساخت ظروف با فرمهای خاص نیز کاربرد دارد.
تکنیک اسلب یا ورقهای
در تکنیک Slab Building، گل به شکل ورقه درمیآید و سپس این ورقهها برش داده شده و به یکدیگر متصل میشوند.
این روش برای ساخت فرمهایی با خطوط صاف و ساختار هندسی بسیار کاربردی است.
۵. سفالگری با چرخ
یکی دیگر از روشهای محبوب ساخت سفال، سفالگری با چرخ است.
در این روش گل روی صفحه چرخ قرار میگیرد و سفالگر با کنترل سرعت چرخ و فشار دست، فرم مورد نظر را ایجاد میکند.
مراحل کلی چرخکاری شامل:
قرار دادن گل روی چرخ
مرکز کردن گل
باز کردن گل
بالا کشیدن دیواره
شکل دادن به بدنه
اصلاح فرم
جدا کردن قطعه از چرخ
است.
مرکز کردن گل یکی از مراحل مهم چرخکاری محسوب میشود؛ زیرا قرار گرفتن مناسب گل روی مرکز چرخ، کنترل فرم را آسانتر میکند.
۶. ایجاد جزئیات و اصلاح فرم
بعد از اینکه فرم اصلی ایجاد شد، نوبت به اصلاح و ایجاد جزئیات میرسد.
در این مرحله میتوان:
لبه ظرف را اصلاح کرد
ضخامت قسمتهای مختلف را کنترل کرد
بافت ایجاد کرد
طرح روی سطح ایجاد کرد
قسمتهای اضافی را حذف کرد
دسته یا اجزای دیگر را اضافه کرد
ابزارهای مختلف سفالگری میتوانند در این مرحله مورد استفاده قرار بگیرند.
۷. خشک کردن سفال
یکی از مهمترین مراحل سفالگری که گاهی توسط افراد مبتدی نادیده گرفته میشود، خشک کردن صحیح قطعه است.
بعد از فرمدهی، قطعه نباید بلافاصله وارد کوره شود. ابتدا باید فرصت کافی برای خشک شدن داشته باشد.
خشک شدن نامناسب یا بیش از حد سریع میتواند احتمال ایجاد ترک یا تغییر شکل قطعه را افزایش دهد.
به همین دلیل سفالگر باید شرایط محیطی و ضخامت قطعه را در نظر بگیرد و اجازه دهد رطوبت قطعه به شکل مناسب کاهش پیدا کند.
۸. پخت اولیه یا بیسکویت
بعد از خشک شدن کامل قطعه، نوبت به پخت اولیه میرسد.
در این مرحله قطعه در کوره سفالگری قرار میگیرد و با توجه به نوع بدنه و برنامه پخت، فرآیند پخت انجام میشود.
پس از این مرحله، قطعه دیگر مانند گل خام نیست و به یک بدنه سرامیکی پختهشده تبدیل میشود که میتوان مراحل بعدی مانند لعابکاری را روی آن انجام داد.
نکته مهم: دمای پخت یک عدد ثابت برای تمام گلها نیست و باید بر اساس مشخصات همان بدنه و دستورالعمل تولیدکننده تعیین شود.
۹. آمادهسازی قطعه برای لعاب
بعد از پخت اولیه، قطعه برای مرحله لعابکاری آماده میشود.
قبل از لعابکاری بهتر است سطح قطعه بررسی شود تا گردوغبار یا آلودگی روی آن باقی نمانده باشد.
انتخاب لعاب نیز به نوع بدنه، نتیجه ظاهری موردنظر و شرایط پخت بستگی دارد.
۱۰. لعاب کاری سفال چیست؟
لعابکاری یکی از جذابترین مراحل ساخت سفال و سرامیک است.
لعاب میتواند ظاهر قطعه را تغییر دهد و به آن رنگ، درخشندگی یا جلوه سطحی متفاوت بدهد. روش اجرای لعاب نیز میتواند متفاوت باشد و از روشهایی مانند قلممو، غوطهوری یا روشهای دیگر استفاده شود.
در انتخاب لعاب باید سازگاری آن با بدنه و شرایط پخت را در نظر گرفت.
۱۱. پخت نهایی سفال
پس از لعابکاری، قطعه معمولاً برای پخت نهایی وارد کوره میشود.
در این مرحله لعاب تحت شرایط مناسب پخت قرار میگیرد و ظاهر نهایی اثر شکل میگیرد.
برنامه پخت باید بر اساس مشخصات گل، لعاب و دستورالعمل فنی محصولات انتخاب شود؛ بنابراین بهتر است از اعمال یک دمای عمومی برای همه انواع گل و لعاب خودداری کنید.
۱۲. پرداخت و بررسی نهایی
بعد از پایان پخت، قطعه باید بررسی شود.
در این مرحله سفالگر مواردی مانند:
کیفیت سطح
یکنواختی لعاب
ترکها
تاببرداشتن
کیفیت لبهها
ظاهر کلی
هماهنگی رنگ و فرم
را بررسی میکند.
اگر قطعه برای استفاده کاربردی ساخته شده باشد، بررسی کیفیت نهایی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
برای شروع سفالگری به چه وسایلی نیاز داریم؟
برای شروع سفالگری لزوماً به یک کارگاه بسیار مجهز نیاز ندارید. وسایل مورد نیاز به نوع کار شما بستگی دارد.
برخی ابزارهای رایج عبارتاند از:
گل سفالگری
ابزارهای کندهکاری
ابزارهای اندازهگیری
وردنه برای کارهای اسلب
چرخ سفالگری برای چرخکاری
کوره برای پخت
اگر قصد دارید به صورت حرفهای کار کنید، به مرور زمان میتوانید ابزارها و تجهیزات تخصصی بیشتری تهیه کنید.
جمعبندی؛ سفالگری را از کجا شروع کنیم؟
سفالگری هنری است که با انتخاب یک گل مناسب شروع میشود و با مجموعهای از مراحل مانند آمادهسازی، فرمدهی، خشک کردن، پخت و در بسیاری از پروژهها لعابکاری ادامه پیدا میکند.
اگر تازهکار هستید، بهتر است ابتدا با یک پروژه ساده شروع کنید و روی شناخت گل، کنترل رطوبت، فرمدهی و خشک کردن تمرکز داشته باشید. بعد از کسب تجربه میتوانید سراغ تکنیکهای پیشرفتهتر و انواع تخصصیتر گل و لعاب بروید.
مهمترین نکته این است که در سفالگری عجله نکنید. کیفیت نتیجه نهایی فقط به مهارت دست وابسته نیست؛ انتخاب مواد اولیه مناسب، آمادهسازی صحیح گل، خشک شدن اصولی و رعایت شرایط پخت نیز نقش مهمی در نتیجه کار دارند.
نظرات کاربران